Licht als milieuvervuiling
Instinctief zijn mensen bang voor het donker. Door vele technische ontwikkelingen is het nu echter mogelijk om met elektrisch licht altijd alles te verlichten. Inmiddels zijn steden 's nachts tot wel 4000 keer feller verlicht dan het geval zou zijn met natuurlijk nachtlicht. Zelfs vanuit de ruimte is een heldere zee van licht, vooral in dichtbevolkte gebieden, duidelijk herkenbaar. Deze vooruitgang brengt echter ook schaduwzijden met zich mee.
Niet alleen mensen, maar ook dieren en zelfs planten lijden onder de lichte nachten. De gevolgen voor het ecosysteem zijn immens. Daarom geldt lichtvervuiling als een milieubelasting.
Wat men onder "lichtvervuiling" verstaat
Lichtvervuiling wordt ook wel lichtsmog genoemd. Dit komt voor op plaatsen waar het nooit volledig donker kan worden. De sterren worden gedeeltelijk of zelfs volledig door licht aan het zicht onttrokken. De oorzaak van de verheldering van de natuurlijke nachthemel is kunstlicht. Voorbeelden zijn:
- Straatverlichting
- Lichtreclame
- Het aanlichten van gebouwen en monumenten
- Videowanden
- Schijnwerpers
- Industriële verlichting
- Lichtbronnen van privégebouwen
Gevolgen voor het ecosysteem
Het natuurlijke ritme van levende wezens wordt aanzienlijk beïnvloed door de afwisseling van dag en nacht. Wanneer hier door lichtvervuiling op wordt ingegrepen, raakt de biologische activiteit van land- en zeedieren in de war:
- Trekvogels raken van hun route af en vliegen lange omwegen
- Vogels botsen tegen verlichte huizen
- Vissen lijden aan desoriëntatie
- Dagactieve en nachtactieve dieren, zoals vogels en vleermuizen, zitten elkaar in de weg
- Insecten vinden in nachtelijke verlichting een dodelijke val. Kortgolvig licht trekt insecten bijzonder sterk aan. Ze verliezen hun oriëntatiezin en vliegen om de lichtbronnen heen tot ze uitgeput zijn of verbranden aan de lamp. Hierdoor neemt niet alleen het aantal bestuivers aanzienlijk af. Licht is een oorzaak van het uitsterven van insectensoorten.
- Planten worden gehinderd in hun groeicyclus
Licht als belasting voor lichaam en geest
Ook ons mensen laat de voortdurende verlichting niet onberoerd. Vooral stadsbewoners worden 's nachts aan veel kunstlicht blootgesteld. Slaapstoornissen zijn geen zeldzaam gevolg van deze ontwikkeling. Hiermee kunnen psychische en ook lichamelijke belastingen gepaard gaan. Zo kan constant overmatige verlichting ziek maken.
Veel mensen brengen dagelijks talloze uren door voor beeldschermen. Televisies, mobiele telefoons en pc's hebben displays met blauw licht. Omdat de blauwlichtreceptoren van onze ogen de productie van het slaaphormoon melatonine reguleren, kan blauw licht van schermen ons slaapritme verstoren. Met deze tips kunnen de ogen tegen het blauwe licht van schermen worden beschermd:
- Display-blauwlichtfilter: Veel schermen hebben een blauwlichtfilter dat het aandeel koud blauw licht vermindert. Men kan dit vaak inschakelen onder "Nachtlampje".
- Brillen met blauwlichtfilter: Deze reflecteren het blauwe licht, zodat het de ogen niet eens bereikt.
- Beperken van schermtijd: Gedurende de dag verliest het natuurlijke zonlicht zijn blauwe aandeel. Tenminste 's avonds is het daarom raadzaam de schermtijd te beperken om de aanmaak van melatonine niet te verstoren en de ogen te ontlasten.
Zo kan lichtvervuiling worden voorkomen
Sommige steden werken al aan milieuvriendelijkere verlichting.
Eén stap is om straatverlichting uit te rusten met ledlampen en de lichtbundel naar beneden te richten. Warmwitte leds zijn bovendien insectvriendelijk, omdat het aandeel blauw licht waardoor ze worden aangetrokken, gering is. Een andere aanpak is het aanlichten van gebouwen te verminderen en alleen onder bepaalde voorwaarden toe te staan. Een vermindering van de lichtintensiteit draagt eveneens bij aan minder lichtvervuiling. Hoe spaarzamer en zinvoller lichtbronnen worden ingezet en hoe minder het licht naar alle kanten wordt verstrooid, hoe beter.
Dit alles geldt ook voor de eigen privéverlichting. Met insectvriendelijke lampen, tijdschakelaars en bewegingsmelders en door lampen met weinig uitstraling kan iedereen een steentje bijdragen aan de bescherming van het milieu en zichzelf.
Doordachte verlichting ontziet mens en milieu. Elke zichtbare ster is een succes.